چهل حدیث نورانی از امام صادق علیه‌السلام

 

۱. قَالَ ص: مَنْ أَنْصَفَ النَّاسَ مِنْ نَفْسِهِ رُضِیَ بِهِ حَکَماً لِغَیْرِهِ.

امام صادق- که صلوات خداوند بر او باد- فرمود: هر کس که در مورد خود رعایت انصاف نماید به داورى دیگران پذیرفته شود.

 

۲. وَ قَالَ علیه‌السلام: إِذَا کَانَ الزَّمَانُ زَمَانَ جَوْرٍ وَ أَهْلُهُ أَهْلَ غَدَرٍ فَالطُّمَأْنِینَةُ إِلَى کُلِّ أَحَدٍ عَجْزٌ.

امام صادق علیه‌السلام فرمود: آنگاه که روزگار زمانه ستم و مردمش اهل نیرنگ باشند اعتماد به هر کسى درماندگى است.
 

3. قَالَ علیه‌السلام: إِذَا أُضِیفَ الْبَلَاءُ إِلَى الْبَلَاءِ کَانَ مِنَ الْبَلَاءِ عَافِیَةٌ.

امام صادق فرمود: چون بلا بر بلا فزاید (نشانه) رهایى از بلا باشد.

 

۴. قَالَ علیه‌السلام: إِذَا أَرَدْتَ أَنْ تَعْلَمَ صِحَّةَ مَا عِنْدَ أَخِیکَ فَأَغْضِبْهُ فَإِنْ ثَبَتَ لَکَ عَلَى الْمَوَدَّةِ فَهُوَ أَخُوکَ وَ إِلَّا فَلَا.

امام صادق علیه‌السلام فرمود: چون خواستى سلامت نفس برادرت را دریابى او را بخشم آر، اگر در رفاقت با تو استوار ماند او برادر تو است، وگرنه برادرت نیست‏.

 

۵. قَالَ علیه‌السلام: لَا تَعْتَدَّ بِمَوَدَّةِ أَحَدٍ حَتَّى تُغْضِبَهُ ثَلَاثَ مَرَّاتٍ.

امام صادق علیه‌السلام فرمود: به رفاقت کسى اعتماد مکن؛ تا او را امتحاناً سه بار به خشم آرى.

 

۶. قَالَ علیه‌السلام: لَا تَثِقَنَّ بِأَخِیکَ کُلَّ الثِّقَةِ فَإِنَّ صَرْعَةَ الِاسْتِرْسَالِ لَا تُسْتَقَالُ.

امام صادق علیه‌السلام فرمود: به دوستت اعتماد مطلق مکن زیرا زمین خوردن و از پاى درآمدن بر اثر دلباختگى و اعتماد همه‌جانبه را درمان و جبرانى نباشد.

 

۷. قَالَ علیه‌السلام: الْإِسْلَامُ دَرَجَةٌ وَ الْإِیمَانُ عَلَى الْإِسْلَامِ دَرَجَةٌ وَ الْیَقِینُ عَلَى الْإِیمَانِ دَرَجَةٌ وَ مَا أُوتِیَ النَّاسُ أَقَلَّ مِنَ الْیَقِینِ.

امام صادق علیه‌السلام فرمود: اسلام یک درجه است، و ایمان درجه‏ای ا‌ست روى اسلام، و یقین درجه‏ای است روى ایمان، و کمتر کسى به درجه یقین بالا رود.

 

۸. قَالَ علیه‌السلام: إِزَالَةُ الْجِبَالِ أَهْوَنُ مِنْ إِزَالَةِ قَلْبٍ عَنْ مَوْضِعِهِ.

امام صادق علیه‌السلام فرمود: برکندن کوه‌ها آسان‌تر از برکندن دل‌ها از جاى خویش است‏.

 

۹. قَالَ علیه‌السلام: الْإِیمَانُ فِی الْقَلْبِ وَ الْیَقِینُ خَطَرَاتٌ.

امام صادق علیه‌السلام فرمود: ایمان در قلب است، و یقین، خطورها (و الهاماتى) است.

 

۱۰. قَالَ علیه‌السلام: الرَّغْبَةُ فِی الدُّنْیَا تُورِثُ الْغَمَّ وَ الْحَزَنَ وَ الزُّهْدُ فِی الدُّنْیَا رَاحَةُ الْقَلْبِ وَ الْبَدَنِ.

امام صادق علیه‌السلام فرمود: میل به دنیا مایه غم و اندوه و بى‏میلى و زهد به دنیا مایه آسایش دل و پیکر باشد.

 

۱۱. قَالَ علیه‌السلام: مِنَ الْعَیْشِ دَارٌ یُکْرَى وَ خُبْزٌ یُشْرَى.

امام صادق علیه‌السلام: خوش زیستن داشتن خانه‏‌اى اجاره‏اى و نانى خریدنى است‏.

 

۱۲. قَالَ علیه‌السلام: لِرَجُلَیْنِ تَخَاصَمَا بِحَضْرَتِهِ أَمَا إِنَّهُ لَمْ یَظْفَرْ بِخَیْرٍ مَنْ ظَفِرَ بِالظُّلْمِ وَ مَنْ یَفْعَلِ السُّوءَ بِالنَّاسِ فَلَا یُنْکِرِ السُّوءَ إِذَا فُعِلَ بِهِ.

امام صادق علیه‌السلام به دو مرد که در حضورش نزاع مى‏کردند فرمود: هان! هر که با زورگویى پیروزى یابد، پیروزى‏اش نیکو نباشد و آن کس که با مردم بدى کند نبایستى از بدى مردم، ناراحت گردد.

 

۱۳. قَالَ علیه‌السلام: التَّوَاصُلُ بَیْنَ الْإِخْوَانِ فِی الْحَضَرِ التَّزَاوُرُ وَ التَّوَاصُلُ فِی السَّفَرِ الْمُکَاتَبَةُ.

امام صادق علیه‌السلام فرمود: برقرارى ارتباط بین برادران در وطن، دیدار یکدیگر و هنگام سفر، نامه‌نگارى است‏.

 

۱۴. قَالَ علیه‌السلام: لَا یَصْلُحُ الْمُؤْمِنُ إِلَّا عَلَى ثَلَاثِ خِصَالٍ التَّفَقُّهِ فِی الدِّینِ وَ حُسْنِ التَّقْدِیرِ فِی الْمَعِیشَةِ وَ الصَّبْرِ عَلَى النَّائِبَةِ.

امام صادق علیه‌السلام فرمود: مؤمن جز به سه خصلت نیک نشود: فهم در دین، اندازه‏دارى نیکو در زندگانى و بردبارى بر ناگوارى.‏

 

۱۵. وَ قَالَ علیه‌السلام: الْمُؤْمِنُ لَا یَغْلِبُهُ فَرْجُهُ وَ لَا یَفْضَحُهُ بَطْنُهُ.

امام صادق علیه‌السلام فرمود: بر مؤمن، عورتش چیره نگردد و شکمش او را رسوا نسازد.

 

۱۶. قَالَ علیه‌السلام: صُحْبَةُ عِشْرِینَ سَنَةً قَرَابَةٌ.

امام صادق علیه‌السلام فرمود: هم‌نشینى بیست ساله (به‌منزله) خویشاوندى است.

 

۱۷. قَالَ علیه‌السلام: لَا تَصْلُحُ الصَّنِیعَةُ إِلَّا عِنْدَ ذِی حَسَبٍ أَوْ دِینٍ وَ مَا أَقَلَّ مَنْ یَشْکُرُ الْمَعْرُوفَ.

امام صادق علیه‌السلام فرمود: احسان نسزد مگر نسبت به کسى که عیالوار یا دین‌دار است. و چه کم کسى باشد که احسان را سپاس دارد.

 

۱۸. قَالَ علیه‌السلام: إِنَّمَا یُؤْمَرُ بِالْمَعْرُوفِ وَ یُنْهَى عَنِ الْمُنْکَرِ مُؤْمِنٌ فَیَتَّعِظُ أَوْ جَاهِلٌ فَیَتَعَلَّمُ فَأَمَّا صَاحِبُ سَوْطٍ وَ سَیْفٍ فَلَا.

امام صادق علیه‌السلام فرمود: به راستى مؤمن [چون‏] امر به معروف شود یا نهى از منکر گردد پند پذیرد یا نادان یاد گیرد ولى آن که تازیانه و شمشیر دارد [پند یا آموزش‏] قبول نکند.

 

۱۹. قَالَ علیه‌السلام: إِنَّمَا یَأْمُرُ بِالْمَعْرُوفِ وَ یَنْهَى عَنِ الْمُنْکَرِ مَنْ کَانَتْ فِیهِ ثَلَاثُ خِصَالٍ عَالِمٌ بِمَا یَأْمُرُ عَالِمٌ بِمَا یَنْهَى عَادِلٌ فِیمَا یَأْمُرُ عَادِلٌ فِیمَا یَنْهَى رَفِیقٌ بِمَا یَأْمُرُ رَفِیقٌ بِمَا یَنْهَى.

امام صادق علیه‌السلام فرمود: تنها کسى مى‏تواند امر به معروف کند یا نهى از منکر نماید که داراى سه صفت باشد: به آنچه امر مى‏کند و از آنچه نهى مى‏نماید آگاه باشد، عادلانه امر کند و نهى نماید، با مهربانى و نرمی امر و نهى کند.

 

۲۰. قَالَ علیه‌السلام: إِنَّ اللَّهَ أَنْعَمَ عَلَى قَوْمٍ بِالْمَوَاهِبِ فَلَمْ یَشْکُرُوهُ فَصَارَتْ عَلَیْهِمْ وَبَالًا وَ ابْتَلَى قَوْماً بِالْمَصَائِبِ فَصَبَرُوا فَکَانَتْ عَلَیْهِمْ نِعْمَةً.

امام صادق علیه‌السلام فرمود: خداوند بخشش‌هایی به مردمى داد و شکرش نکردند و آن نعمت‌ها وبال آنها شد، و مردمى را به مصیبت‌ها گرفتار کرد و صبر کردند، و بلاها براى آنها نعمت شد.

 

۲۱. قَالَ علیه‌السلام: صَلَاحُ حَالِ التَّعَایُشِ وَ التَّعَاشُرِ مِلْ‏ءُ مِکْیَالٍ ثُلُثَاهُ فِطْنَةٌ وَ ثُلُثُهُ تَغَافُلٌ.

امام صادق علیه‌السلام فرمود: مصلحت زندگى و معاشرت اجتماعى به پیمانه‏اى پر ماند که دو سوم آن هوش و زیرکى؛ و یک سومش نادیده گرفتن و تجاهل است‏.

 

۲۲. قَالَ علیه‌السلام: مَا أَقْبَحَ الِانْتِقَامَ بِأَهْلِ الْأَقْدَار.

امام صادق علیه‌السلام فرمود: انتقام‌جویى قدرتمندان چه زشت است‏.

 

۲۳. قِیلَ لَهُ مَا الْمُرُوَّةُ فَقَالَ علیه‌السلام: لَا یَرَاکَ اللَّهُ حَیْثُ نَهَاکَ وَ لَا یَفْقِدُکَ مِنْ حَیْثُ أَمَرَکَ.

پرسیدند: مردانگى چیست؟ فرمود: خدا تو را آنجا که منع کرده نبیند و آنجا که امر کرده گم نکند.

 

۲۴. قَالَ علیه‌السلام: اشْکُرْ مَنْ أَنْعَمَ عَلَیْکَ وَ أَنْعِمْ عَلَى مَنْ شَکَرَکَ فَإِنَّهُ لَا إِزَالَةَ لِلنِّعَمِ إِذَا شُکِرَتْ وَ لَا إِقَامَةَ لَهَا إِذَا کُفِرَتْ وَ الشُّکْرُ زِیَادَةٌ فِی النِّعَمِ وَ أَمَانٌ مِنَ الْفَقْرِ.

امام صادق علیه‌السلام فرمود: سپاس آن کس که نعمتت داده بگذار، و بر کسى که شکرت گفت نعمت بخش، که نعمت‌ها با شکرگزارى مستدام شود، و با کفران و ناسپاسى زوال پذیرد، و حقّ‏شناسى و سپاس‌گزارى نعمت را افزون کند، و ایمنى و پناه از فقر باشد.

 

۲۵. قَالَ علیه‌السلام: فَوْتُ الْحَاجَةِ خَیْرٌ مِنْ طَلَبِهَا مِنْ غَیْرِ أَهْلِهَا وَ أَشَدُّ مِنَ الْمُصِیبَةِ سُوءُ الْخُلُقِ مِنْهَا.

امام صادق علیه‌السلام فرمود: از دست دادن حاجت و نیاز، از تقاضاى به نااهل خوش‏تر است، و دشوارتر از گرفتارى بدخویی ناشى از آن گرفتارى است‏.

 

۲۶. سَأَلَهُ رَجُلٌ أَنْ یُعَلِّمَهُ مَا یَنَالُ بِهِ خَیْرَ الدُّنْیَا وَ الْآخِرَةِ وَ لَا یُطَوِّلَ عَلَیْهِ «4» فَقَالَ ع لَا تَکْذِبْ.

مردى از آن حضرت (امام صادق علیه‌السلام) درخواست کلامى کوتاه نمود که حاوى خیر دنیا و آخرت باشد، فرمود: دروغ مگو.

 

۲۷. قَالَ علیه‌السلام: الدَّیْنُ غَمٌّ بِاللَّیْلِ وَ ذُلٌّ بِالنَّهَارِ.

امام صادق علیه‌السلام فرمود: بدهکارى اندوه شب است و خوارى روز.

 

۲۸. قَالَ علیه‌السلام: إِذَا صَلَحَ أَمْرُ دُنْیَاکَ فَاتَّهِمْ دِینَکَ.

امام صادق علیه‌السلام فرمود: چون کار دنیایت را نیکو و مرتّب و روبه‌راه دیدى به دین و آئین خود بدگمان شو.

 

۲۹. قَالَ علیه‌السلام: بَرُّوا آبَاءَکُمْ یَبَرَّکُمْ أَبْنَاؤُکُمْ وَ عِفُّوا عَنْ نِسَاءِ النَّاسِ تَعِفَّ نِسَاؤُکُمْ.

امام صادق علیه‌السلام فرمود: با پدران خود خوش‌رفتارى کنید تا مشمول خوش‌رفتارى فرزند خود گردید، و نسبت به زنان مردم رعایت عفّت و پاکدامنى بنمایید تا زنانتان عفیف و پاکدامن گردند.

 

۳۰. قَالَ علیه‌السلام: مَنِ ائْتَمَنَ خَائِناً عَلَى أَمَانَةٍ لَمْ یَکُنْ لَهُ عَلَى اللَّهِ ضَمَانٌ.

امام صادق علیه‌السلام فرمود: هر که خائنى را امانت‌دار امانتى کند، او را نزد خدا ضمانتى نباشد.

 

۳۱. قَالَ علیه‌السلام: الْحَیَاءُ عَلَى وَجْهَیْنِ فَمِنْهُ ضَعْفٌ وَ مِنْهُ قُوَّةٌ وَ إِسْلَامٌ وَ إِیمَانٌ.

امام صادق علیه‌السلام فرمود: حیا دو گونه است: یکى ضعف و ناتوانى است، و دیگرى نیرومندى و اسلام و ایمان.

 

۳۲. قَالَ علیه‌السلام: تَرْکُ الْحُقُوقِ مَذَلَّةٌ وَ إِنَّ الرَّجُلَ یَحْتَاجُ إِلَى أَنْ یَتَعَرَّضَ فِیهَا لِلْکَذِبِ.

امام صادق علیه‌السلام فرمود: رعایت نکردن حقوق زبونى است، و مرد را براى پوزش‌خواهى به دروغ وامى‏دارد.

 

۳۳. قَالَ علیه‌السلام: إِذَا سَلَّمَ الرَّجُلُ مِنَ الْجَمَاعَةِ أَجْزَأَ عَنْهُمْ وَ إِذَا رَدَّ وَاحِدٌ مِنَ الْقَوْمِ أَجْزَأَ عَنْهُمْ.

امام صادق علیه‌السلام فرمود: یک نفر که از میان جمعى سلام کند از همه کافى است، و یکى هم که از جمعى جواب گوید کفایت کند.

 

۳۴. قَالَ علیه‌السلام: السَّلَامُ تَطَوُّعٌ وَ الرَّدُّ فَرِیضَةٌ.

امام صادق علیه‌السلام فرمود: سلام مستحب است و جواب سلام واجب‏.

 

۳۵. قَالَ علیه‌السلام: مَنْ بَدَأَ بِکَلَامٍ قَبْلَ سَلَامٍ فَلَا تُجِیبُوهُ.

امام صادق علیه‌السلام فرمود: هر که پیش از سلام آغاز سخن کند جوابش نگویید.

 

۳۶. قَالَ علیه‌السلام: تَصَافَحُوا فَإِنَّهَا تَذْهَبُ بِالسَّخِیمَةِ.

امام صادق علیه‌السلام فرمود: به هم دست بدهید که کینه را می‌برد.

 

۳۷. قَالَ علیه‌السلام: اتَّقِ اللَّهَ بَعْضَ التُّقَى وَ إِنْ قَلَّ وَ دَعْ بَیْنَکَ وَ بَیْنَهُ سِتْراً وَ إِنْ رَقَّ.

امام صادق علیه‌السلام فرمود: از خدا اندکى هم که باشد، پروا کنید، میان خود و خدا پرده‏اى، هر چند نازک، بگذارید.

 

۳۸. قَالَ علیه‌السلام: مَنْ مَلَکَ نَفْسَهُ إِذَا غَضِبَ وَ إِذَا رَغِبَ وَ إِذَا رَهِبَ وَ إِذَا اشْتَهَى حَرَّمَ اللَّهُ جَسَدَهُ عَلَى النَّارِ.

امام صادق علیه‌السلام فرمود: آن کس که گاه خشم، طمع، ترس، و شهوت خویشتن‏دار باشد، خدا بدنش را بر آتش حرام کند.

 

۳۹. قَالَ علیه‌السلام: الْعَافِیَةُ نِعْمَةٌ خَفِیفَةٌ إِذَا وُجِدَتْ نُسِیَتْ وَ إِذَا عُدِمَتِ ذُکِرَتْ.

امام صادق علیه‌السلام فرمود: عافیت نعمتى سبک‌وزن است، تا هست فراموش مى‏شود، و چون رفت به یاد مى‏آید.

 

۴۰. قَالَ علیه‌السلام: لِلَّهِ فِی السَّرَّاءِ نِعْمَةُ التَّفَضُّلِ وَ فِی الضَّرَّاءِ نِعْمَةُ التَّطَهُّرِ.

امام صادق علیه‌السلام فرمود: خداى را در حال گشایش، نعمت احسان و تفضل است، و در سختى نعمت پاکى [از گناه].

/ 0 نظر / 94 بازدید